भुक्तानी प्रविधिको भविष्य (र यो किन महत्त्वपूर्ण छ)

मानिसहरूको दैनिक जीवनको ठूलो हिस्सा वस्तु र सेवाहरूलाई अन्य वस्तु र सेवाहरूसँग साट्नेमा घुम्छ। हाम्रो काममा, हामी उत्पादनहरू उत्पादन गर्छौं वा अरूलाई चाहिने वा आवश्यक सेवाहरू प्रदान गर्छौं र हामीले कमाएको पैसा हामीलाई चाहिने वा आवश्यक कुराहरूमा खर्च गर्छौं।

पैसा र भुक्तानीको विकासक्रम

मानव समाजको सुरुवातदेखि, हामीले व्यापार गर्ने तरिकामा धेरै ठूला परिवर्तनहरू भोगेका छौं। धेरै मोटामोटी रूपमा, ती चरणहरू यस्ता थिए भन्न सकिन्छ:

वस्तु विनिमय: प्रत्यक्ष साटासाट

मसँग एउटा गाई छ, तपाईंसँग कुखुराहरू छन्। हामी गाईका लागि कुखुराहरू स्वाप गर्छौं।

दुर्लभ स्रोतका लागि साटासाट

मसँग एउटा गाई छ, तपाईंसँग सुन छ। म आफ्नो गाईलाई सुनसँग साट्छु र सुनले अन्य कुराहरू प्राप्त गर्छु। 

स्रोत-समर्थित मुद्रा

सुन वा त्यस्तै कुरा बोकेर हिँड्नुको सट्टा, कागजी नोट वा सिक्काहरूले भल्टमा भण्डारण गरिएको सुन जस्तो दुर्लभ स्रोतको एउटा निश्चित परिमाणलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्।

फिएट मुद्रा

Euro, USD र GBP जस्ता आधुनिक मुद्राहरू फिएट मुद्रा हुन् र वास्तविक-संसारका कुनै पनि स्रोतद्वारा समर्थित छैनन्। धेरै मानिसहरू यसो हो भन्ने विश्वास गर्छन्, तर यो सत्य होइन। फिएट मुद्राहरू केन्द्रीय बैंक र सरकारहरूलाई अर्थतन्त्रमाथि बढी नियन्त्रण दिनका लागि सिर्जना गरिएका थिए, किनभने तिनीहरूले चाहे जति धेरै वा थोरै मुद्रा सिर्जना गर्न सक्छन्, र सैद्धान्तिक रूपमा मुद्रा आपूर्तिमा वृद्धिले (जसले प्रचलनमा रहेको मुद्राको मूल्य पातलो बनाउँछ) निम्त्याउने मुद्रास्फीतिलाई ब्याज दर र अन्य उपायहरूले सन्तुलनमा राख्न सक्छन्।

डिजिटल भुक्तानी

आजकल, अधिकांश भुक्तानीहरू डिजिटल छन्, जसको अर्थ हो कि कम्तीमा पश्चिमी देशहरूमा, अधिकांश कारोबार का लागि भौतिक मुद्रा अब आवश्यक छैन।

यस विकासक्रमको ६औं चरण हो ब्लकचेन प्रविधि र क्रिप्टोकरेन्सीहरू।

फिएट; अति-केन्द्रीकृत र अति-नियन्त्रित?

अर्थतन्त्रलाई स्थिर बनाउने फिएट मुद्राको प्रभावकारितालाई आलोचना गर्न सजिलो छ, किनकि हामी सजिलैसँग हामी सबैलाई राम्ररी थाहा भएको उतारचढावको निरन्तर चक्र, बढ्दो मुद्रास्फीति र बढ्दो असन्तोष अवलोकन गर्न सक्छौं। झन्झन् धेरै मानिसहरूले महसुस गर्दैछन् कि मुद्रास्फीतिका कारण “कुराहरू महँगो हुँदैछ” भन्ने कथन वास्तवमा “हाम्रो पैसाको मूल्य घट्दैछ” भन्ने कारणले हो।

हालको मोडेलविरुद्धको तर्कको अर्को पाटो हो सरकार र बैंकहरूले राखेको निरन्तर बढ्दो केन्द्रीकरण र नियन्त्रणको स्तर। एउटा आदर्श संसारमा, यसले फरक पार्दैनथ्यो, तर जब मुद्रा आपूर्ति, ब्याज दर आदि प्रतिस्पर्धी राजनीतिक विचार भएका समूहहरूले राजनीतिक हतियारका रूपमा प्रयोग गर्छन्, स्थिरता र दीर्घकालीन योजनाको आशा गर्न गाह्रो हुन्छ। त्यसैगरी, यस्तो परिस्थितिमा व्यक्ति, कम्पनी र राष्ट्रहरूबीच कोषको स्वतन्त्र आवागमनसम्बन्धी नीतिहरू तटस्थ ढंगले बनाइन्छ भनेर कल्पना गर्न गाह्रो छ।

आधुनिक डिजिटल फिएट भुक्तानी प्रणालीहरू अत्यन्त जटिल केन्द्रीकृत लेजरहरू (कारोबारको सूची) मा निर्भर हुन्छन्। यी लेजरहरूको केन्द्रीकरणको अर्थ हो कि तिनीहरूको पछाडि रहेका कम्पनीहरूले व्यक्तिगत कम्पनी र सम्पूर्ण उद्योगहरूमाथि समेत ठूलो नियन्त्रण गर्न सक्छन्।

यदि तपाईंले अरू कसैलाई भौतिक रूपमा केही फिएट मुद्रा दिनुभयो भने, त्यो अब तपाईंसँग रहँदैन। यो सहज बुझिने कुरा हो, र आज पनि हाम्रा सबै कारोबारका क्रममा यही भइरहेको हामी कल्पना गर्छौं; हामी भौतिक पैसा हावामा उडेर आफ्नो गन्तव्यमा पुगेको दृश्य कल्पना गर्छौं।

तर, यो कुरा केवल भौतिक मुद्रा, अर्थात् कागजी नोट र सिक्काको हकमा मात्र सत्य हो। वास्तविकता के हो भने अधिकांश फिएट मुद्रा भौतिक रूपमा अस्तित्वमै छैन। यो, धेरैजसो भागमा, कम्प्युटरमा केवल संख्याहरू मात्र हो। कसले कसलाई के पठायो र त्यसैले प्रत्येक व्यक्तिको ब्यालेन्सको ट्रयाक राख्नका लागि, हामी मध्यस्थकर्ताहरूमा निर्भर हुन्छौं। कहिलेकाहीं, धेरै मध्यस्थकर्ताहरूमा!

ब्लकचेनले एउटा विकल्प प्रदान गर्छ। ब्लकचेन प्रविधिलाई हालको मोडेलबाट स्थानान्तरणको लागि महत्त्वपूर्ण बनाउने मुख्य अवधारणा हो, केन्द्रीकृत लेजरको आवश्यकता नराखी डिजिटल सम्पत्तिको स्वामित्व स्थानान्तरण गर्न सक्ने क्षमता। सरल शब्दमा भन्नुपर्दा, र मुख्यधारा मिडियामा तपाईंले सुनेका कुराहरूबाट यस्तो नदेखिए तापनि, यसले डिजिटल सम्पत्तिहरूलाई भौतिक सम्पत्तिहरू जस्तै बनाउँछ। 

विकेन्द्रीकरणतर्फको फिर्ती

विकेन्द्रित प्रणालीमा, व्यक्तिहरूले आफ्नो सम्पत्ति जुनसुकै रूपमा रोज्छन् र/वा तिनीहरूको समाजमा सामान्यतया स्वीकार्य रूपमा भण्डारण गर्छन्। समयसँगै, यो प्रायः सुरक्षासम्बन्धी चिन्ताका कारण झन् झन् दुर्लभ हुँदै गएको छ। “मेरो ओछ्यानमुनिभन्दा मेरो पैसा बैंकको भल्टमा बढी सुरक्षित छ”, हामी अनुमान गर्छौं।

ब्लकचेन वालेटहरू मूलतः अत्यन्त सुरक्षित इलेक्ट्रोनिक बैंक भल्ट हुन् जुन हामीले जहाँबाट पनि पहुँच गर्न सक्छौं। मानिसहरूले प्रायः महसुस गर्न चुक्ने कुरा के हो भने, थप विकेन्द्रित प्रणाली भनेको मानव इतिहासको धेरैजसो समयमा गरिँदै आएको कुरामा फर्किनु मात्र हो; आफ्नै बचतको सेल्फ-कस्टडी।

त, संक्षेपमा भन्दा, धेरै मानिसहरूले ब्लकचेन प्रविधि र क्रिप्टोलाई जति जटिल ठान्छन् त्यसका बावजुद, उदाहरणका लागि, ब्लकचेनमा १ USDT पठाउनु भौतिक डलर नोट सुम्पिनु जस्तै धेरै मिल्दोजुल्दो हो, बरु १ USD को बैंक ट्रान्सफर पठाउनुभन्दा।

The Broader Implications

यसका फराकिलो प्रभावहरू व्यापक र सम्भावित रूपमा संसार बदल्ने खालका छन्। 

• हामी आफ्नै कोषमाथि कतिको नियन्त्रण चाहन्छौं?
• के हामीले सरकार र केन्द्रीय बैंकहरूलाई मुद्रा आपूर्ति, मुद्रास्फीति र ब्याज दर नियन्त्रण गर्न दिइरहनुपर्छ?
• हामी विकेन्द्रीकरण र सुरक्षाबीच, व्यक्तिगत र सामूहिक दुवै, उचित सन्तुलन कसरी कायम राख्छौं।